June 3, 2026
Phnom Penh, Cambodia.

The Bona Notes

Khmer

ស្វែងយល់ពីពាក្យខ្មែរ៖ «ខារ»​

សប្ដាហ៍​នេះ​ខ្ញុំ​លើក​យកពាក្យ​ចំនួន​មួយទៀត​ ​ដែល​មាន​សូរ​ដូចគ្នា​ ប៉ុន្តែ​ន័យ​នៃ​ពាក្យ​ខុសគ្នា​មក​បង្ហាញ​ជូន​ដល់​អ្នក​ទាំងអស់គ្នា​ដើម្បី​បានជា​គតិ​  ​និង​ ​ជា​ប្រយោជន៍​ក្ន​ង​ការប្រើប្រាស់​ពាក្យពេចន៍​ឱ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ ​និង​សម្រាប់​ជា​ការពិចារណា​ទាំងអស់គ្នា​ក្នុង​ភាសា​ជាតិ​យើង​។​ ​    ខាងក្រោម​នេះ​ជា​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​នេះ​ ​៖ ខារ (កិ.) ​ទាញ​អូស​ដោយ​គ្រឿង​ចក្រ​។ ឧទាហរណ៍​៖​ ខារ​ឈើ​ហុប​ពី​ក្នុង​ទឹក​មក​លើ​គោក​។​ ​ខារ ​ (គុ.) (សំ. ក្សារ​) ​ដែល​ស្ទើរ​ហាង​ ស្ទើរ​ក្រពុល​ ស្ទើរ​ខ្មួរ​។​ ឧទាហរណ៍​៖​ ធុំ​ក្លិន​ខារ​។

Read More
Energy

The surprising key to a clean energy future

If you care about climate change, you should care about transmission. By Bill Gates My first job, in high school, was writing software

Read More
Technology

The benefits and risks of using a password manager to protect your online identity

KEY POINTS By CNBC Scribbling a password on a Post-it Note or piece of paper is generally a bad idea. So is storing

Read More
Khmer

ទិដ្ឋភាព​ខ្លះ​នៃ​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ

ទិដ្ឋភាព​ខ្លះ​នៃ​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ មាន​ប្រភព​កំណើត​ជា​មួយ​នឹង​មនុស្ស​ដែរ និង​មាន​ការ​ទាក់ទង​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​ទៅ​នឹង​សភាពការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ ព្រម​ទាំង​ទទួល​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​សាសនា​ធំ​ពីរ​គឺ ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង​ពុទ្ធសាសនា ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ហើយ​បាន​ជា អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​មាន​ការ​វិវត្តរីកចម្រើន និង​ប្រែប្រួល ទៅ​តាម​សម័យ​កាល​នៃ​ប្រវត្តិ​របស់​សង្គម​ខ្មែរ ។ គេ​បាន​រក​ឃើញ​ស្នាដៃ​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ ដែល​នៅ​មាន​សេសសល់ តាំង​ពី​សម័យ​មុន​អង្គរ ។ ពេល​នោះ គេ​និយម​ប្រើ​ភាសា​សំស្ក្រឹត ជា​ភាសា​អ្នក អក្សរសាស្ត្រ និង​ជា​ភាសា​ពិសិដ្ឋ ។

Read More
Khmer

សេចក្ដី​យល់​ឃើញ​អំពី​ប្រាសាទ​នគរ​វត្តរបស់​លោក​ព្រីលុស្គី

សេចក្ដី​យល់​ឃើញ​អំពី​ប្រាសាទ​នគរ​វត្ត របស់​លោក​ព្រីលុស្គី ដកស្រង់ចេញពីទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៣៦ លោក​ព្រីលុស្គី​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ ១ សម្រាប់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​នឹង​ព្រាហ្មណ​សាសនា ។ លោក​បាន​ពន្យល់​ដូច​សេចក្ដី​ខាង​ក្រោម​នេះ​អំពី​ប្រាសាទ​នគរ​វត្ត នឹង​អំពី​ដែល​ប្រាសាទ​នេះ​បែរ​មុខ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ទិស​ខាង​លិច ។ ប្រាសាទ​នគរ​វត្ត តាំង​នៅ​ក្រៅ​កំផែង​នគរ​ធំ​ចំ ងាយ​ប្រមាណ ១ គីឡូម៉ែត្រ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង ។ នៅ​ខាង​មុខ​ទិស​ខាង​កើត​នឹង​ទិស​ខាង​លិច​នោះ​ក្នុង​មុខ​មួយៗ មាន​ទ្វារ ៣ នៅ​ត្រង់​កណ្ដាល ។​ឯ​ទ្វារ​ខាង​កើត​នោះ​ឥត​មាន​ត្រូវ​ចេញ​ចូល​ឡើយ ព្រោះ​ទ្វារ​ទាំង​នោះ​គ្មាន​ជណ្ដើរ

Read More
Blog Cybersecurity

Cyber resilience melds data security and protection

Organizations face pervasive and sophisticated cyberattacks, but modern data protection techniques can provide a multifaceted defense. By MIT Technology Review Insights Ransomware attacks—malware

Read More
Khmer

វិចារណកថា៖ជនានុជនគប្បីយកចិត្តទុកដាក់ពីបញ្ហាអក្ខរាវិរុទ្ធក្នុងភាសាជាតិ

បើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មិន​យកចិត្តទុកដាក់​ ​ថែរក្សា​ ​ការពារ​នូវ​ភាសា​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​ផង​ ​ថា​តើ​យើង​រំពឹង​នរណា​ដែល​នឹង​មក​ធ្វើ​វា​ជំនួស​យើង​គ្រប់គ្នា​? ពី​មួយថ្ងៃ​ទៅ​មួយថ្ងៃ​ ​ពី​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់​ ​យើង​តែង​នឹករំពឹង​ថា​ភាសា​ជាតិ​យើង​នឹងបាន​ថ្កុំថ្កើង​ទៅមុខ​ជាដរាប​ ​ប៉ុន្តែ​គ្រប់យ៉ាង​ហាក់ដូចជា​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​អ្វី​ដែល​យើង​បាន​គិត​ពី​ខាងដើម​។ ​ការប្រើប្រាស់​ភាសា​ជាតិ​ពោល​គឺ​បញ្ហា​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ​ ​ហាក់​ពុំសូវ​បាន​គិតគូរ​ឱ្យ​បាន​ហ្មត់ចត់​មុននឹង​ចាប់ផ្ដើម​សំណេរ​រៀងៗខ្លួន​។​ ​ការប្រើប្រាស់​ខុសឆ្គង​បែប​នេះ​ ​ពុំមែន​កើតឡើង​តែ​ចំពោះ​ស្រទាប់​មហាជន​ទូទៅ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ​ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ស្រទាប់​មន្ត្រី​រាជការ​ ​បណ្ដាញ​សារ​ព័ត៌មាន​ ​ទូរទស្សន៍​ បណ្ដាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផ្សេងៗ​ កវីនិពន្ធ​ ​។​ល​។​ ​ក៏​កើតមានឡើង​ជា​ញឹកញាប់​ផង​ដែរ​។​ ​បើ​ទោះបីជា​យើង​មាន​ក្បួន​ច្បាប់​ត្រឹមត្រូវ​ ​មាន​ទាំង​វចនានុក្រម​ភាសាខ្មែរ​ទៅទៀត​នោះ​ ​ក៏​យើង​ពុំសូវ​ឃើញ​មានការ​យកចិត្តទុកដាក់​ពីសំណាក់​ស្មេរ​ទាំងនោះ​ផង​ដែរ​

Read More
Khmer

ការគំរាមកំហែង​លើ​បណ្ដាញ​អ៊ីនធឺណិត​

ការធានាឱ្យ​បាន​នូវ​ការ​យល់​ដឹង​ និង ការ​អនុវត្ត​សន្តិសុខ​បច្ចេកវិទ្យា​តាមអ៊ីនធឺណិត​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ គឺជា​វិធី​សាស្ដ្រ​ល្អ​បំផុត​ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​ និង​ អាច​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​គំរាមកំហែង​ទាំង​ឡាយ​តាម​អ៊ី​ន​ធឺ​ណិ​ត​បានទាន់ពេលវេលា។​ ​ ប្រភេទ​ខ្លះៗ​ នៃ​ហា​និ​ភ័យ​តាម​បណ្ដាញ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណិត​ ដែល​តែង​តែ​កើត​មាន​ឡើង​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ មាន​ដូច​ខាង​ក្រោម​៖ ១– Cryptomining សំដៅ​ទៅ​លើ​ដំណើរ​នៃ​ការ​ទទួល​បាន​នូវ​រូបិយប័ណ្ណ​ឌីជីថល​ ដោយ​ការ​ដោះ​ស្រាយ​សមីការ​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​តាម​បែប​គណិតវិទ្យា​ និង​ប្រើ​ប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ដែល​មាន​សមត្ថភាព​ខ្ពស់​។​ ដំណើរ​ការ​ដោះ​ស្រាយនេះ​រួម​មាន​ដូច​ជា​៖​ ការ​ផ្ទៀង​ផ្ទាត់ប្លក់​ទិន្នន័យ​ និង​ ការ​បន្ថែម​កំណត់​ត្រា​ប្រតិបត្តិ​ការ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​កំណត់​ត្រា​សាធារណៈ​ណាមួយ​ (Ledger)​ ដែល​ជា​ទូទៅ​គេ​ស្គាល់​ច្បាស់​ថា​ជា​ Blockchain ។ ស្រប​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នេះ​ មេរោគ​មួយ​នឹងមាន​ដំណើរ​ការ​ខាង​ក្រោយ​ខ្នង​ នៅ​ពេល​ដែល​ជន​រងគ្រោះ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​របស់​ពួក​គេ​ជា​ធម្មតា​ (មិន​បាន​ដឹង​ពី​វត្តមាន​របស់​វា​ទេ​ ក្រៅ​តែ​ពី​មាន​ដំណើរការ​យឺត​ ឬ ការ​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិ​យឺត​) ។ ២– Data spill ​(ការ​ធ្លាយ​ទិន្នន័យ​) ពេលខ្លះ​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ត្រូវ​បាន​បញ្ចេញ​ទៅ​មនុស្ស​ណា​មួយ​ ដែល​សិទ្ធិ​ ឬ ​​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ដោយ​ចៃដន្យ​ ឬ​ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​រំលោភ​បំពាន​ខាង​ផ្នែក​សន្តិសុខ​បច្ចេកវិទ្យា​។​ ​ឧទាហរណ៍​៖ អ៊ី​មែ​ល​ដែល​មាន​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់ខ្លួន​ អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​ផ្ញើ​ទៅ​កាន់​មនុស្ស​ខុស ​ឬ​ ប្រព័ន្ធ​កុំព្យូទ័រ​អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រៀត​ចូល​ ហើយ​លួច​យក​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់ខ្លួន​ទាំង​នោះ​។​ ​រឿង​ហេតុ​ទាំង​នេះ​ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ការ​រំលោភ​បំពាន​យក​ទិន្នន័យ​ ឬ​ ការ​ធ្លាយ​ទិន្នន័យ​។​ ៣– Danial of Service (DDoS) ​ការ​វាយ​ប្រហារ​តាម​បែប​ D​Do​S ​គឺជា​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ទាំង​ឡាយ​ណា​ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​សេវាកម្ម​តាម​អ៊ី​ន​ធឺណិ​ត ​មិន​អាច​ប្រើ​បាន​ជា​ប្រក្រតី​ តាម​រយៈ​ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​ចរាចរ​ទិន្នន័យ​ ឬ​ សកម្មភាព​ប្រើប្រាស់​ផ្សេងៗ​ នៅ​លើ​បណ្ដាញ​មាន​ភាព​យឺត​យ៉ាវ​ ឬ​ ក៏​ជាប់​គាំង​ជាដើម​។​ D​Do​S ​ជា​ធម្មតា​ប្រើ​ប្រាស់​បណ្តាញ​ប្រព័ន្ធ​កុំព្យូទ័រ​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ជន់​លិច​(មាន​សកម្មភាព​ចូល​ទៅ​ប្រើប្រាស់​ដោយ​ស្វ័យប្រវត្តិ​ច្រើន​)គេហទំព័រ​គោល​ដៅ​ណា​មួយ​ ដែល​សកម្មភាព​ទាំង​នោះ​បណ្តាល​ឱ្យ​គេហទំព័រ​ ឬ​ ម៉ាស៊ីន​មេ​នៃ​គេហទំព័រ​នោះ មាន​ដំណើរការ​យឺត​ ឬ​ ក៏​គាំង​ដំណើរ​ការ​ទាំងស្រុង​តែ​ម្ដង​។​ ៤– Hacking ​​សំដៅ​លើ​សកម្មភាព​ជ្រៀត​ចូល​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ប្រព័ន្ធនានា​ ឬ

Read More
Khmer

ពុទ្ធសាសនា និង​ចរិយាធម៌

មនុស្ស​យើង​ជា​សត្វ​សង្គម រស់​នៅ​ក្នុង​សង្គម មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​សង្គម និង​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​សង្គម​គ្រប់​ពេល​វេលា ។ សង្គម​និង​ទៅ​ជា​សង្គម​ល្អ ក៏​ព្រោះ​មនុស្ស​ក្នុង​សង្គម​ជា​មនុស្ស​ល្អ​ដែរ ។ មនុស្ស​ល្អ គឺ​មនុស្ស​ដែល​មាន​មារយាទ​ល្អ, មារយាទ​ថ្លៃ​ថ្នូរ ។ ណ្ហើយ! អត្ថ​គម្ពីរ​ភាព​ទុក​នាទី​ឲ្យ​អ្នក​សង្គម​វិទូ និង​អ្នក​បរមត្ថ​ទៅ​ចុះ ក្នុង​ទី​នេះ យើង​និយាយ​ងាយ​ៗ ទៅ​តាម​មើល​ឃើញ ទៅ​តាម​ដឹង មិន​និយាយ​ទៅ​តាម​ជើង​គម្ពីរ​សុទ្ធ​ពេក​ទេ​។ ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា មាន​ព្រះ​វិន័យ​បញ្ញត្តិ ជា​ខ​បង្គាប់​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​និង​ព្រះ​ធម៌

Read More
Book

Three cheers for the dull, factually correct middle

A new masterpiece from one of my favorite authors. By Bill Gates I occasionally check the bestseller lists for ideas about what to

Read More